powrót



Krytyczne spojrzenie na metodę odzysku jako na sposób oceny dokładności wyników analitycznych

Paweł Kościelniak, Renata Wietecha, Maciej Rymanowski

Abstract

Metoda odzysku jest powszechnie znanym i stosowanym w chemii analitycznej sposobem kontroli dokładności wyników analitycznych. Stanowi ona alternatywę do wykorzystywanych w tym samym celu materiałów referencyjnych. Te ostatnie są ciągle stosunkowo trudno dostępne i zbyt kosztowne, by mogły służyć w analizach wykonywanych rutynowo. Odnosi się to przede wszystkim do materiałów o złożonej matrycy, do których w pierwszym rzędzie zaliczają się próbki biologiczne.

Celem przedstawionych badań było doświadczalne sprawdzenie rzetelności metody odzysku. Rozważania teoretyczne dowodzą bowiem takiej możliwości, że w pewnych sytuacjach informacje uzyskiwane tą metodą - błędnie interpretowane - mogą stwarzać pozory osiągnięcia wyniku analitycznego zbliżonego do wyniku prawdziwego.

Badania doświadczalne dotyczyły oznaczania selenu we krwi ludzkiej. Próbki krwi mineralizowano w piecu mikrofalowym Mars-5 (CEM, Anglia). Proces mineralizacji prowadzono w środowisku kwasu azotowego(V). Po mineralizacji tlenki azotu usuwano znad roztworu próbek za pomocą argonu, a następnie próbki rozcieńczano kwasem solnym. Pomiary wykonywano za pomocą atomowego spektrometru fluorescencyjnego ASF-230 (Beijing Haiguang Instrument Co., Chiny) w połączeniu z generatorem wodorków. Oznaczenia wykonywano przy użyciu wodnych roztworów wzorcowych selenu.

Metodę odzysku realizowano w ten sposób, że do kilku porcji tej samej próbki przygotowanej do mineralizacji dodawano znane, wzrastające ilości selenu. Wszystkie porcje przeprowadzano do roztworu i przygotowywano do pomiarów w identycznych warunkach doświadczalnych. Otrzymane sygnały odnoszono do linii kalibracyjnej skonstruowanej na bazie roztworów wzorcowych zawierających jedynie selen. Stopień odzysku selenu z próbki wyznaczano na podstawie różnic sygnałów odpowiadających wzrastającym ilościom dodanego analitu.

Wykazano, że wartość odzysku zależy w dużej mierze od stopnia, w jakim próbka po mineralizacji zostaje uwolniona od obecności tlenków azotu. Uzyskanie wyniku równego 100 % nie jest jednak równoznaczne z oznaczeniem całkowitej ilości selenu w próbce, czyli osiągnięciem 100 %-wej dokładności oznaczenia. Z drugiej strony, analiza materiału referencyjnego wykazała, że wynik dokładny można otrzymać w warunkach, które nie zapewniają całkowitego odzysku analitu.

Przeprowadzane badania udowodniły, że prawidłowe stosowanie metody odzysku wymaga zachowania podobnych środków ostrożności, jakie dotyczą kalibracji metodą dodatków wzorca. Wnioskowanie o dokładności oznaczenia na podstawie stopnia odzysku analitu musi być również dokonywane z rozwagą i uwzględnieniem jak najbardziej pełnych informacji o badanym układzie analitycznym.


Poster w pdf